Pelengiri, đečerma, zubun i prežina

1 (101)

Da odelo čini čoveka znali su i naši stari u zlatiborskom kraju koji su se, spram mogućnosti, ”lepo nosili”, na svoj način ”modu pratili”. Tradicija u narodnom odevanju negovala se kroz vekove, ponegde trajala sve do sredine 20. stoleća.Retke ostatke tog ”modnog” nasleđa moguće je pronaći u kakvim starim ormarima i drvenim sanducima udaljenih seoskih kuća.
Danas nam ova zaboravljena odeća, čije delove srećemo u nošnjama folklornih društava, deluje neobično, a još su nam neobičniji njihovi nazivi.Pelengiri, džamadan, đečerma, tozluci kod muškaraca ili zubun, bojader, libade kod žena. Od ćetenovog i težinjavog beza,polupamučnog platna, vune i drugih narodnih materijala.
Vredna je, ipak,ova naša tradicija koja seća na pretke i rađa nostalgiju za davnim, mirnijim vremenima. U kojima se znao red, uz šalu živelo i u nemaštini, kada su stariji poštovani, a mladi bili skromni i zadovoljni.

Muška nošnja nekad

Obavezni delovi tradicionalne muške nošnje u zlatiborskom kraju su “košulja” i “gaće”, zatim raznobojni vuneni “pojas”, a posebno obeležje daju “pelengiri” ili “pelengaće”, vrsta širih gaća od vunene ili lanene tkanine bele ili mrke boje.
Od gornjih haljetaka nošeni su “zubunić” ili “gunjić”, zatim “đečerma”, “džamadan” i “gunj”. Preko njih ogrtana je crvena kabanica, koju su ljudi obično prebacivali preko sebe kada putuju na konju.
Na glavi su muškarci nosili crveni fes sa kićankom, vunenu pletenu crnu kapu “šubaru”, a posle srpsko-turskog rata osamdesetih godina 19. veka sve češće i šajkače. Zimi se oko kape obavijao tkani vuneni šal, a leti je nošen i slamni šešir.
Od obuće su nošene čarape, priglavci, nazuvice, preko njih “prijesni”, “crveni” i “građeni” opanci, isto kao i u ženskoj nošnji. Uz to i suknene “tozluke” ili “dokoljenice”, kako su ih tada nazivali.

Ženska nošnja nekad
I devojke i žene nosile su dugačku košulju, dinarskog tipa, šivenu od konopljanog (debelog – “težinjavog”) beza, zatim od lanenog – “ćetenovog” beza a za praznike i od polupamučnog platna (podatkanog i “pamučnog” beza).
Od gornjih delova odeće nosio se kratak crni sukneni jelek “prsluk”, a preko njega beli sukneni “zubun”. Ispod pojasa sa prednje strane stavljala se uska kecelja “prežina”. Obuvane su crne, vezene čarape i “građeni” opanci.
Devojke su bile očešljane u dve pletenice obavijene oko glave, a praznikom se stavljao plitki crveni “fesić”, dok su oko vrata nošeni nanizi od zlatnog ili srebrnog novca.
Zimi je nošena dugačka vunena nabrana suknja, a preko suknenog “prsluka” ili pak “grudnjak pamuklije” oblačio se “gunj”, kratak sukneni haljetak s dugačkim rukavima. Neke žene oblačile su još i dugačku belu suknenu “aljinu” preko sveg odela.
Kao deo mladine i praznične nošnje imućniji su imali libade i svileni pojas “bojader”.
Jedno od osnovnih obeležja ženske nošnje bilo je pokrivanje glave. Nosio se i nakit od suvih biljnih plodova, najčešće đerdan od “karavilja” koji kad se navlaži opojno miriše.

Ostavi komentar

%d bloggers like this: